Sadhu Sunder Singh Tuanbia

A HMET LIO KONG

3
Sadhu Sunder Singh

Sunder Singh cu Panjapi phun a rak si i Panjab ram, Patial peng Rampurjan timi khua ah a rak ummi a si. A pa cu Sardar Sher Singh a si i ram ngeitu a si caah mirum le mi lianngan ngaingaimi an rak si. Miphun sang an rak si i an upat ngaingai mi an rak si fawn. Cu hlei ah an ram chung ahcun rian ngan pipi a tlaimi an rak si fawn. Sunder Singh cu kum 1889 September thla ni 3 ah a chuakmi a si. Amah cu a innchungkhar lakah a hniang bik a si caah an dawt ngaingai i an izohthla ngaingai mi a si fawn.
An biakmi cu Sikh siasal a rak si. Hi siasal biami hna hi an i duh ngaingai hleiah aa uahmi le aa porhlaw ngaingaimi an rak si i lungrual thinrual tein a ummi an si caah phung dang biami cu zeihmanh ah an rel hna lo. An biakmi Sikh kan timi hi kum 1469 ah khan Nanaka an timi pa nih a rak tuahmi a si. Hi biaknak phung cu a hlan an biak tawnmi Misolman le Hindu biaknak phung ti tthatternak a rak s ii zudin le kuakzuk zong an khap dihmi hi a si. Nifa te´n Biakinn ah an kal i Pathian an biak i a fek ngaingai biaknak ah a hung cang. Biaknak inn an kal tikah anmah siasal pathian thangtthatnak hla cu an sa i an phungthiam nih an ca thianghlim Granth timi cu a rel dih hnu ah pumhnak i a rami cu a cawn piak tawn hna. Cu bang in Sunder Singh cu hi biaknak phung fek ngaingai le porhlaw ngaingaimi chung in a hung tthangmi a si.
Cu bantuk liannganhnak le nuamhnak in a hung tthang i kum fate tthal a chuah cun an innchungkhar an rualchan an sahlawh in Himalaya tlang Simla khua hrawng ah thlifim hmu dingin an va tlawng tawn. A nu cu mi fel ngai, mi nunttha, thinlung sau le ruahnak kau ngaingaimi nu pakhat a rak si. An khua i mirang ngaknu a ummi zong a komh ngaingai hna i Sikh a bia lo bantuk in an inn leen a sawm hna. Sunder Singh cu a nu nih a dawt ngaingai hleiah a nu cu biaknak leiah mi fel le mi ttha a si bantuk in a fapa a dawt ngaingai mi cu biaknak lei ah mi fel le mi ttha si-awk ah aa tinhmi cu a si i vawlei cung milianngan le biaknak lei ah minthangmi hna an konglam kha tampi a cawnpiak tawn caah Sunder Singh nih hin biaknak hi minung nunnak zeizong vialte nakin a sang deuh ti hi a theih ve. A nu nih hin a kalnak kip ah aa kalpi tawn. Na unau bang hin vawlei thil sawhsawh ruat loin thlarau hnangamnak hi na kawl lai i na biaknak hi na dawt lai i ni nikhat ahcun Sadhu thianghlim mi hi na si ve te lai tiah a forh zungzal tawn. “Sadhu” hi an Sikh biaknak phung ah a hmet lio tein inn le u le nau kaltak in a pum aa pemi hna an min a si.

A nu nih Sadhu si hi a fial bik mi a si caah hin phun dang leruahnak dang in khuasak ding cu aa tim hrimhrim bal lo. A nu nih cun a phung theihmi le thildang a hngalhmi a tthami cu a cawnpiak lengmang tawn. Cucaah Sunder Singh hi kum 7 lawng a si lio in an biakmi an cauk cu zoh lo in a chim dih cang.

Sunder Singh caah ngaihchiat kuaruahharnak lakah a ngan bik mi cu kum 1902 kum, amah kum 14 a si kum ah khan a nu nih a thih taak. A nu a thih caah hin a thinlung a faak ngaingai i a zeimaw caan ah cun “ka duh ngaingai mi ka nu a ka lakpiaktu pathian hi dawtnak pathian a si kho ngai hnga maw” tiin pathian a hlawt phah dengmang tawn. A nu he pathian an biaknak le an kalnak a hmuh tthan tikah a thinlung a fak tuk hringhran tawn i Sadhu hi nunnak vialte ah a ttha bik mi a si ttheo lai” tiah a ruah.

A nu kha biaknak lei ah mifel mittha a si bantuk in a fapa sin ah cun “Lungthin hnangamnak hi cufak pi in hawl a hau i na hmuh tik ah cun vawlei cung ah ro ttha bik a si lai caah ttha hnem ngai le semngaih ngai in na kawl lai” a ti ttheo caah hnangamnak duhnak cu a lungchung ah a hung karh chin lengmang. A hmet lio i siasal biaknak innka hram le phungthiammi hmai i cu ngakchia te teima ngai le semngai ngai in thla a cam tawnmi le phung a cawn tawnmi cu a sungmi ro kawl awk ah aa tim cang.

Pathian kawlnak

Sadhu Sunder Singh
Sadhu Sunder Singh

A nu cawnpiaknak le ro chiahmi kha kawl awkah lungdaih hmuh awkah an ca thianghlim Granth te hna, Misolman ca thianghlim Kuran te hna cu dongcat loin a rel cuahmah ko. A hawi le an ih dih hnu tiang hin amah lawng cu ca cu a rel tawn. Cu biaknak cauk chung i a ummi bia cu zoh lo tein tampi chim kho cang hmanhsehlaw lungthin hnangamnak le daihnak cu hmuh loin khuaruahharnak le hnahnawhnak hi a lungchung ahcun a karh chin lengmang ko. Cu tluk in phung duhmi le biaknak lei ah mittha miding sihmanhsehlaw Khrih kong cu hngalh lo in upa a hung si dengmang cang. An khua ah a ummi Khrihfa sianginn ah voikhat cu cawn ve awk an fial bantuk in cu sianginn ahcun a va kai ve. Khi ka ah ca cawn hram aa thok tikah an Baibal carel mi a hmuh cun a huat ngaingai i khika um awk ah a lung a tling ti lo. Nikhat cu Khrihfa cauk cu rel an fial ve i a thin a hung tuk i a zeicaahdah nan cauk cu ka hei rel hnga, kei cu Sikh biami ka si i kan ca thianghlim cu Granth hi pei a si cu tiah ttahhamang in a leh hna. A hawi le hna nih cun hika sianginn phung a si caah hin cauk hi na rel a hau tiah an lem lengmang caah a hnu bik ah cun Baibal ca cu a cawk ve.

Khi Baibal ca cu a rel tikah a hmet lio te in a cawnmi an ca thianghlim he aa kalh i a theih cia mi vialte kha a hrawh dih cang lai kha a hngalh tikah i sum khawh lo tiangin a thin a hung. A hmet lio tein amah zumhnak kha a feh tuk caah Baibal ca chung i a hmuh mi cu a duh kho hrimhrim lo i an sianginn i Khrihfa a hua mi pawl lakah khan aa tel ve i an hruaitu ah a hung cang. Cu cun a Baibal ca thar cu mizapi hmuh ah a thleh i mei ah a khangh dih. Cu bia cu a pa nih a theih tikah “zeica´h hi bantuk thil hi na tuah, Khrihfa cauk hi ca ttha pei a si tiah khangh awk sawhsawhnak cun nan Siangbawi te sinah….

Cu hnu cun Khrihfa cu a fih hna i a nu nih a chimh cang bangin hnangamnak kawl awk ah an biaknak cauk cu rel hram a thok tthan. India ram chung biaknak phung le an biaknak cauk hna kha a cawn dih i, voikhat cu Hindu biaknak lei ah Sadhu kut tangah phungzul in hremnak ah a va um ve. Khika ah a um lioah a thinlung retheihnak le a khuaruahharnak cu a din deuh a lo nain a chuah tthan tik ahcun khi harnak vialte kha a karh chin lengmang ko. Cu hnu cun Khrihfa sianginn zongah cun cawn duh ti loin Acozah sianginn a umnak in khan thum hlatnak ah a va cawng. India ram cu a linh ngaingai caah cuti nilin salak i nifatin te khanthum kal lengmang cu a damnak nih a tlinh tilo i cacawn a duh tthan ah cun Khrihfa sianginn ah kal tthan awk kha a herh.

A tu caan ah hin cun hnangamnak a kawl tawnmi ah khan thinlung tak le teimak chuahte in kawl aa tim chin lengmang ko nain a lungthin hnangam lonak le a thlarau tihalnak le rawlttamnak cu a hung karh chin lengmang ko. Cu bantuk in a thinlung ah nuamhlonak a chuah tikah cun cacawn awk aa hun i tim tthan i Khrihfa sianginn ah kal awk a herh tthan ko. Khika a phak tikah hmasa bantuk in Baibal cathar cu an rak pek tthan. Hi lio caan ah hin Khrih a huatnak hi a fah tuk hringhran i zingkhat cu siangbawipa thla nih hin Sunder Singh cu a hun hliah i cu cu ka thurhnawm cang tiah a ruah caah siangbawipa thla hliahnak thianter awk ah suimilam pakhat chung in te ah aa va kholh. Amah hrimhrim nih hi lio caan hi a nunchung vialte ah a awlokchon bik caan le a thaw pih bik caan a si tiah a hnu ah a chim. An biaknak ahcun a theih tawk in hnangamnak cu a kawl nain a hmu kho lo. Khrihfa cu a thinlung chung in a huat tuk caah hin Khrihfa lungvar mansung ngai cu a kawl awkah a hngal fawn ttung lo.

A lungthlennak

Hnangamnak kawl in a hmuh phak le a theih phak cauk cu a rel dih nain hmuh phak a relmi ah cun hruaitu zong a si ve kho ding cang nain hnangamnak cu a hmu kho hrimhrim lo. A hnu bik ah a lungthin chungah “Na huat ngaingai i thinhung buin na thlehmi cauk kha zoh hmanh hnangamnak cu na hei hmuh hmanh maw” ti bia hi a hung lut ko. Cu bia a thinlung i a hung luh cun Baibal cathar cu a hun lak i ngaihchia le hnabei dong ngai bu in a ca cu a hun kau i, a hmuhmi cu “Nannih retheimi le phorhritmi ka sin ah ra u law dinhnak kha kan pek hna lai” ti a si i a thinlung a khawih ngaingai. Vailamtahnak kong a hun rel dih hnu cun a khuaruah a har ngaingai. Cu hnu cun Khrihfa a serhset i a huami sinah itel ve duh ti loin Khrihfami cawnpiaktu hna sinah hin a leng hna i phungbia cu a hal lengmang tawn hna. Cu bantuk Khrihfa lei phung hawih deuh i a um kha a hawi le nih an theih tikah a pa sinah an lei nain a pa nih cun a ngai duh lem lo zeicahtiah a pa zong nih a nu i Sikh biaknak lei cu ttha tein a cawnpiak, a fapa zong nih ttha tein a tlaih cang kha a hngalh caah.

Thawngttha bia nih cun a thinlung cu a nemter chin lengmang i Pathian nih vawlei cu a dawt hringhran caah a fapa pakhat lawngte kha a peek i amah a zummi vialte nih rawknak ah phan loin zungzal lu nunnak kha an hmu lai” ti a hun rel hnu ah cun a lungthin retheih le khuaruahharnak lak khan hnangamnak thawng a hung than viaimai hi a theih. Sihmanhsehlaw a thinlung retheihnak thil kha a rih tuk caah

XXXXXXXXXXXX KAN PEH TTHAN TE LAI XXXXX HMAIZARH AH XXXXXXXXXXXXXXX

Use Facebook to Comment on this Post

arrow
0
Connecting
Please wait...
Send a message

Sorry, we aren't online at the moment. Leave a message.

Your name
* Email
* Describe your issue
Login now

Need more help? Save time by starting your support request online.

Your name
* Email
* Describe your issue
We're online!
Feedback

Help us help you better! Feel free to leave us any additional feedback.

How do you rate our support?